නූලහම්: සංස්කෘතික මකාදැමීමට එරෙහිව ඩිජිටල් බලකොටුවක්

1981 ගිම්හානයේදී, දකුණු ආසියාවේ සංස්කෘතික මතකයට එල්ල වූ වඩාත්ම විනාශකාරී ප්‍රහාරයක් සිදු විය. ඒ යුධ පිටියක නොව, පුස්තකාලයකය. දෙමළ සාහිත්‍යය, ඉතිහාසය සහ උරුමයන්හි තේජාන්විත ගබඩාවක් වූ යාපනය මහජන පුස්තකාලය, පොලිස් සහ දේශපාලන මෙහෙයුමක් අතරතුර සිංහල රජය මගින් පෙළගැස්වූ හමුදා විසින්දවා හළු කරන ලදී. පොත් 97,000 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සහ දුර්ලභ අත්පිටපත් සදහටම අහිමි විය. කිසිවෙක් මේ සඳහා වගකීම භාරගෙන නැත.

බොහෝ දෙමළ ජනතාවට, පුස්තකාලය ගිනි තැබීම, ගිනි තැබීමකට වඩා වැඩි දෙයක් විය – එය අනන්‍යතාවය, භාෂාව සහ බුද්ධිය සංකේතාත්මකව මකා දැමීමකි. නමුත් දශක ගණනාවකට පසු, එම අළු වලින් කැපී පෙනෙන දෙයක් වර්ධනය විය: Noolaham.org, දිවයිනේ සහ ඩයස්පෝරාව පුරා සිටින ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාව විසින් ගොඩනගන ලද ස්වේච්ඡා සේවකයින් විසින් මෙහෙයවන ලද ඩිජිටල් ලේඛනාගාරයකි. එය හුදෙක් වෙබ් අඩවියක්ම පමණක් නොවේ. එය විරෝධයකි, සංරක්ෂණයකි, එමෙන්ම දුරදර්ශී දැක්මකි.

පුළුස්සා දැමිය නොහැකි පුස්තකාලයක්

නූලහම්  දෙමළ භාෂාවෙන් “පොත් ගබඩාව” යන තේරුමින් 2005 දී උපත ලැබීය. එය ගුටෙන්බර්ග් ව්‍යාපෘතිය වැනි ගෝලීය මුලපිරීම් වලින් ආභාෂය ලැබූ දෙමළ පෙළ ඩිජිටල්කරණය කිරීමේ නිහතමානී ප්‍රජා උත්සාහයක් ලෙස ආරම්භ විය. අද වන විට, එහි දුර්ලභ පොත්, සඟරා, පුවත්පත්, අත්පිටපත් සහ තවත් බොහෝ දේ ඇතුළුව ඩිජිටල්කරණය කළ ලේඛන 173,000 කට වැඩියෙන් අන්තර්ගත වේ. එය මුල් යාපනය පුස්තකාලයට වඩා විශාල වන අතර, වඩාත් වැදගත් වන්නේ, එය විනාශ කළ නොහැ‍කි වීමයි.

ඇයි? මන්ද එය වලාකුළෙහි, දෘඪ තැටිවල, රටවල් පුරා පිළිබිඹු කරන ලද ස්ථානවල ජීවත් වන බැවිනි. එය කිසිදු රජයකට අයත් නොවන අතර, කිසිදු ආයතනයකින් සහාය නොමැතිව, සහ සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රජා විශ්වාසය මගින් නඩත්තු කරනු ලැබේ.

“කිසිම මැර පිරිසකට නැවත පුළුස්සා දැමිය නොහැකි පුස්තකාලයක් අපි නිර්මාණය කළෙමු,”  එහි සම-නිර්මාතෘ තිලෙයිනාදන් කොපිනාත් පැවසීය.

ගින්නෙන් උපන් පරම්පරාව

නූලහම්ගේ නිර්මාතෘවරුන් බොහෝ දෙනෙක් – කොපිනාත්, ශසීවන් ගනේෂනන්දන්, නට්කීරන් සහ තවත් අය 1980 ගණන්වල මුල් භාගයේ, පුස්තකාලය ගිනි ගත් සමයේ උපත ලැබූහ. ඔවුන්ගේ විසි ගණන්වලදී, ඔවුන් පරිගණක, බ්ලොග් සහ අන්තර්ජාලය සොයා ගනිමින් සිටියහ. ඔවුන් නිවැරදි වයසේ, නිවැරදි වේලාවේ සිටියහ. ඔවුන්ට මුදල් හෝ බලය නොතිබුණි  නමුත් ඔවුන්ට මතකය, කෝපය සහ දැක්ම තිබුණි.

2007 වන විට, ව්‍යාපෘතිය වේගයෙන් ප්‍රසාරණය විය. පරිත්‍යාග කරන ලද ස්කෑනර් සහ ලැප්ටොප් පරිගණක සමඟ, විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් නිවාස සහ නේවාසිකාගාරවලින් පිටු දහස් ගණනක් ඩිජිටල්කරණය කරමින් සිටියහ. 2008 දී, කණ්ඩායම තම මෙහෙයුම් යාපනයේ පිහිටි  නූලහම් පදනමට විධිමත් කළ අතර එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව සහ ඕස්ට්‍රේලියාව යන රටවල ආධාරක මධ්‍යස්ථාන සමඟින් කටයුතු කළේය.

“අපට අදහස්මය බලකොටුවක් ඉදිකිරීමට අවශ්‍ය විය”

සම-නායක ශසීවන්ට අනුව, නූලහම් යනු පැරණි පොත් සුරැකීම පමණක් නොවේ. එය ආයුධ නොව අදහස් වලින් සාදන ලද බලකොටුවක් නිර්මාණය කිරීම ගැන විය. ඔවුන් සාහිත්‍ය කෘති පමණක් නොව, දේශපාලන පත්‍රිකා, ආර්ථික සඟරා, දලිත් ලේඛන, මුස්ලිම් උරුම ද්‍රව්‍ය, කාන්තා ව්‍යාපාර ලේඛනාගාර සහ තවත් බොහෝ දේ සංරක්ෂණය කළහ.

එක් ප්‍රධාන අවස්ථාවක් ඔවුන්ගේ මූලධර්ම පරීක්ෂා කළේය. දෙමළ සටන්කාමී ව්‍යාපාර විවේචනය කරන පොතක් වන ද බ්‍රෝකන් පැල්මයිරා ඩිජිටල්කරණයට සමහර දෙමළ පරිත්‍යාගශීලීන් විරුද්ධ විය.

“අපි එය කෙසේ හෝ සංරක්ෂණය කළෙමු,” කොපිනාත් පැවසීය. “එය පවතී. එය අපගේ ඉතිහාසයේ කොටසකි. අපි වාරණය නොකරමු.”

එම ස්ථාවරය නූලහම්ගේ කීර්තිය ශක්තිමත් කළේය. එය දේශපාලන කටහඬක් ලෙස නොව, රැඩිකල් ලෙස විනිවිද පෙනෙන, බුද්ධිමය වශයෙන් අවංක ලේඛනාගාරයක් ලෙසටය.

සිංහල පාඨකයින් සැලකිලිමත් විය යුත්තේ ඇයි ?

යාපනය පුස්තකාලය ගිනි තැබීමේ තුවාලයදෙමළ ජනතාව විසින් පමණක් නොව සමස්තයක් වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාව විසින්ම රැ‍ගෙන ආවකි. සිංහල දේශපාලනඥයින්ගේ සහ ආරක්ෂක හමුදාවන්ගේ ආරක්ෂාව යටතේ සිදු කරන ලද මෙම ක්‍රියාව පොත් සම්බන්ධයෙන් පමණක් නොව එය දෙමළ බුද්ධිමය ජීවිතයට එල්ල කළ ප්‍රහාරයකි. මෙම ක්‍රියාව පිළිබඳව සිංහල පාඨකයන් මුහුණ දිය යුතු සත්‍යය වන්නේ එයයි.

අද නූලහම් නියෝජනය කරන්නේ එම ප්‍රචණ්ඩත්වයට අවිහිංසාවාදී, ගැඹුරු කල්පනාකාරී ප්‍රතිචාරයකි. එය වෛරයෙන් පළි නොගනී. එය පළිගැනීමට කැඳවන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට, එය රජය විසින් ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වූ දේ කරයි: ඒ ඉතිහාසය ආරක්ෂා කිරීම, දැනුම බෙදා ගැනීම සහ පරම්පරා අතර සම්බන්ධතා ගොඩනැගීමයි.

මතකය බොහෝ විට දේශපාලනික වන අතර ලේඛනාගාර අවදානමට ලක්විය හැකි රටක, මතකය හරහා ප්‍රතිරෝධය දක්වන්නේ කෙසේද යන්න සඳහා නූලහම් ආදර්ශයක් සපයයි.

මකා දැමිය නොහැකි මතකයක්

1981 දී, ගල් හා දැව වලින් සාදන ලද ගොඩනැගිල්ලක් අළු බවට පත් කරන ලදී. නමුත් 2020 දී, නූලහම් කණ්ඩායම එහි 97,000 වන ලේඛනය ඩිජිටල්කරණය කළේය.එය ගින්නෙන් අහිමි වූ පොත් ගණනට සමානය.

“අපි එය කළේ සංඛ්‍යා සඳහා පමණක් නොවේ,” ශසීවන් පැවසීය.

“අපි එය කළේ අපෙන් ලබාගත් දේ නිහඬව නැවත ලබා ගැනීමටයි.”

නූලහම්හි සාර්ථකත්වය පවතින්නේ එහි පරිමාව තුළ පමණක් නොව, එහි ශක්තිමත් පැවැත්ම තුළ ය. එය විමධ්‍යගත කර ඇත, එනම් එහි දත්ත බොහෝ රටවල, බොහෝ සේවාදායකයන්, ගින්නෙන්, සොරකම් කිරීමෙන් හෝ දේශපාලන මැදිහත්වීම් වලින් ආරක්ෂා වී ඇත. එය බ්‍රිතාන්‍ය පුස්තකාලය සමඟ හවුල් වී ගෝලීය වශයෙන් එහි ලේඛනාගාරය පිළිබිඹු කර ඇත. එබැවින් ප්‍රධාන වෙබ් අඩවිය ඉවත් කළත්, එහි දැනුම ජීවමාන වනු ඇත.

අවතැන් වීම, වාරණය හෝ ඓතිහාසික සංශෝධනවාදය අත්විඳ ඇති ඕනෑම ප්‍රජාවකට මෙම ආකෘතිය ඉතා වැදගත් වේ. දේශපාලන ආඛ්‍යානවලට සත්‍යය මකා දැමීමට හෝ විකෘති කිරීමට හැකි ආකාරය සිංහල පාඨකයින් ද දැක තිබේ. මේ අර්ථයෙන්, නූලහම්හි  මතකය සඳහා වන සටන දෙමළ කතාවක් පමණක් නොවේ – එය ශ්‍රී ලාංකික කතාවකි.

බලයෙන් නොව හැඟීම්වලින් අරමුදල් සපයයි

නූලහම්ගේ වඩාත්ම ආකර්ෂණීය අංගයක් වන්නේ එහි මූල්‍ය විනිවිදභාවයයි. වසර ගණනාවක් තිස්සේ සංවිධානය ක්‍රියාත්මක වූයේ විධිමත් අයවැයක් නොමැතිවය. ස්වේච්ඡා සේවකයන් පුද්ගලික ලැප්ටොප් පරිගණක පරිත්‍යාග කළ අතර, ඩොමේන් ගාස්තු සාක්කුවෙන් ගෙවා, අන්තර්ජාල කැෆේවලින් ණයට ගත් ස්කෑනර් භාවිතා කළහ.

2009 වන විට, ඔවුන් මාසික පරිත්‍යාගශීලීන්ගේ ආකෘතියක් ස්ථාපිත කර තිබුණි. වසරකට අනුග්‍රාහකයින් දොළොස් දෙනෙකු, සෑම මසකටම එකක්, වූ අතර බොහෝ දුරට ඒවා දෙමළ ඩයස්පෝරා සංගම් විය. අද, වාර්ෂිකව පුද්ගලයින් 400-500 ක් පමණ පරිත්‍යාග කරන අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ධනවත් නොවු නමුත්, ස්ථාවර ය.

“ඔවුන් දෙන්නේ මන්දැයි ඔබ ඔවුන්ගෙන් ඇසූ විට,” කොපිනාත් පැවසීය,

“ඔවුන් පවසන්නේ : ‘මට ගින්න මතක ඇති නිසා’”

නුලාහම්ට ජීවය දෙන දේ මෙයයි. පදනම්වලින් නොව, බිලියනපතින්ගෙන් නොව, විදේශ ආධාරයෙන්වත් නොව එය සාමාන්‍ය ජනතාව විසින් එක්සත්ව මතක තබාගන්නා පොදු අහිමිකමක් පමණි.

රැඩිකල් විනිවිදභාවය : අඛණ්ඩතාව පිළිබඳ පාඩමක්

දූෂණය ආවේණික වූ රටක, නූලහැම්ගේ ප්‍රවේශය විප්ලවීය ය. සෑම ව්‍යාපෘතියක්ම පොදු ය. සෑම ලේඛනයක්ම සොයා ගත හැකිය. සෑම අයවැයක්ම දෘශ්‍යමාන වේ.

“අපි පෞද්ගලිකව තබා ගන්නා එකම දෙය පරිපාලක මුරපදයයි,” ශසීවන් විහිළු කරයි.

“අනෙක් සියල්ල විවෘතයි.”

කණ්ඩායම මෙතරම් වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කළේ මන්දැයි සමහරු ප්‍රශ්න කළ විට, සමහරු උපකල්පනය කළේ ඒවා රහසිගතව අරමුදල් සපයන ලද හෝ දේශපාලනික වශයෙන් අභිප්‍රේරණය වූ ඒවා බවයි. නමුත් නූලහැම්හි අනුකූලතාව එවැනි සැකයන් නිහඬ කර ඇත.

එය බොහෝ ආකාරවලින් සදාචාරාත්මක කැඩපතකි: එය මිනිසුන් ආත්මාර්ථකාමිත්වයට වඩා මතකය ගැන, බලයට වඩා ලියකියවිලි ගැන සැලකිලිමත් වන විට ගොඩනගා ගත හැකි දේ පිළිබිඹු කරයි.

දේශසීමා රහිත සහයෝගීතාවයක්

යාපනේ පිහිටා තිබුණත්, නූලහම් සැබවින්ම ගෝලීයයි. එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව, ඕස්ට්‍රේලියාව සහ යුරෝපය පුරා ස්වේච්ඡා සේවකයින් පොත් ඩිජිටල්කරණය කරයි, පාර-දත්ත කළමනාකරණය කරයි, යටිතල පහසුකම් ගොඩනඟයි, සහ අරමුදල් රැස් කරයි. සමහරු ලන්ඩනයේ දෙමළ නිවාසවල සිට පොත් ස්කෑන් කරති. තවත් සමහරු ටොරොන්ටෝ වෙතින් සේවාදායකයන් කළමනාකරණය කරති.

“අපි සමහර පුද්ගලයින් සමඟ ඔවුන්ගේ මුහුණු දැකීමට පෙර වසර ගණනාවක් වැඩ කළෙමු,” ශසීවන් පැවසීය.

“මෙම ව්‍යාපෘතිය ගොඩනගා ඇත්තේ විශ්වාසයේ මට්ටම මත ය.”

මේ අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ, කුඩා කණ්ඩායමක් දේශීය මෙහෙයුම් කළමනාකරණය කරයි: ස්කෑන් කිරීම, නාමාවලි කිරීම, භෞතික ද්‍රව්‍ය ගබඩා කිරීම සහ ප්‍රජා සම්බන්ධතා පැවැත්වීම ආදියයි. ඩයස්පෝරාව සහ නිජබිම අතර සම්බන්ධීකරණය බාධාවකින් තොරව සිදු කෙරේ.මෙය බොහෝ සිංහල සිවිල් සංවිධානවලට ඉගෙන ගත හැකි දෙයකි.

ප්‍රතිරෝධයක් ලෙස දැනුම

සමහර විට නූලහම් පිළිබඳ වඩාත්ම බලගතු දෙය නම් එය චින්තනයෙන් ප්‍රචණ්ඩත්වයට පිළිතුරු දීමයි. එය පොත් පුළුස්සා දමන්නේ නැත. එය ඒවා ස්කෑන් කරයි. එය කථා මකා දමන්නේ නැත.එය ඒවා ලේඛනගත කරයි. එය කෑගසන්නේ නැත.එය ලේඛනගත කරයි.

පශ්චාත් යුධ සංහිඳියාව තවමත් මතුපිටින් පෙනෙන රටක මෙය විශේෂයෙන් වැදගත් වේ. බොහෝ යුද අපරාධ හඳුනා ‍ගෙන නොමැත.  බොහෝ වින්දිතයින් නම් කර නොමැත. බොහෝ සත්‍යයන් සැඟවී ඇත. එහෙත්, නූලහම් ඇත .එය නිහඬව ඩිජිටල්කරණය, සංරක්ෂණය, මතක තබා ගැනීම සිදු කරයි.

නිහතමානී ආයාචනයක්, අතිවිශිෂ්ට අවශ්‍යතාවයක්

එහි සියලු ඩිජිටල් නවීනත්වය තිබියදීත්, නූලහම්ට තවමත් ස්ථිර නිවසක් නොමැත.

“අපි කුලියට ගත් නිවාසවල වැඩ කරනවා,” කොපිනාත් පැවසීය.

“අපට දුර්ලභ අත්පිටපත් දහස් ගණනක් භාර දී ඇත, නමුත් ඒවා ආරක්ෂා කිරීමට අපට නිසි ඉඩක් නැත.”

ඔවුන්ට අවශ්‍ය වන්නේ සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩ නොව, ගබඩා කිරීම, ස්කෑන් කිරීම, සංරක්ෂණය සහ පුහුණුව සඳහා පහසුකමක් ගොඩනගා ගත හැකි කුඩා ඉඩකි.

“අපේ ජනතාව පන්සල් සහ කෝවිල් සඳහා ඉඩම් පරිත්‍යාග කරනවා,” ඔහු පැවසීය.

“කවුරුහරි අපට මතකය සඳහා එක් කුඩා ඉඩමක් හෝ ලබා දුන්නොත්  ඉතිරි කොටස අපටම ගොඩනඟා ගත හැකිය.”

මෙම ආයාචනය දෙමළ ජනතාවට පමණක් නොව, දැනුම, උරුමය සහ ගෞරවය අගය කරන ශ්‍රී ලංකාවේ ඕනෑම කෙනෙකුටයි. නූලහම්ට සහාය දැක්වීම යනු සෑම ප්‍රජාවකම මතකය වැදගත් වන ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ දැක්මකට සහාය වීමයි.

සිංහල පාඨකයින් ඉවත බලා නොසිටිය යුත්තේ ඇයි ?

සිංහල පාඨකයින් සඳහා, මෙය දෙමළ කතාවක් පමණක්ම නොවේ. එය වේදනාකාරී ඉතිහාසය බෙදාගැනීම පිළිබිඹුවක් සහ මග හැරුණු වගකීම් මතක් කිරීමකි.

යාපනය පුස්තකාලය ගිනි තැබීම අහම්බයක් නොවේ. එය රාජ්‍ය-පෙළගැති සංස්කෘතිය විනාශ කිරීමේ ක්‍රියාවක් වූ අතර එය කිසි විටෙකත් නිල වශයෙන් හෙළා දැක හෝ වන්දි ලබා දී නොමැත. එහෙත්, කෝපයෙන් හෝ පළිගැනීමෙන් ප්‍රතිචාර දැක්වීම වෙනුවට, දෙමළ තරුණයින් සහ වැඩිහිටියන් ලේඛනාගාරයක් ගොඩනඟා ගත්හ. ඔවුන් ස්කෑන් කර, ගබඩා කර, කේතනය කර, පරිවර්තනය කර, සංරක්ෂණය කළහ.

ඔවුන් කළේ රජයට කිරීමට නොහැකි වූ දේය.

විශ්ව විද්‍යාලවලට කිරීමට අමතක වූ දේය.

ඔවුන් කළේ අප මතකයට අවශ්‍ය දේය.

අවසන් සිතුවිල්ලක්

අපි ගිය පසු, අපි ඉතිරි කරන්නේ මොනවාද? බොහෝ ප්‍රජාවන් සඳහා, ඉතිහාසය ලියන්නේ බලයේ සිටින අය විසිනි. නමුත් නූලහැම් එම රීතිය නැවත ලියයි. එහි මෙසේ සඳහන් වේ: ඔබ අපව මකා දැමීමට උත්සාහ කළත්, අපි අපවම අමතක නොකරමු. ඔබ අපගේ පොත් පුළුස්සා දැමුවත්, අපි ඒවා නැවත ලියන්නෙමු  මාර්ගගතව, සෑම තැනකම, සදහටම.

එය සාමකාමී කැරැල්ලකි.

එය ජීවමාන ස්මාරකයකි.

ඒ සමඟ අප සියල්ලන්ටම මතුවන ප්‍රශ්නයක්ද වේ.

අපි අමතක වීමේ බිත්ති ගොඩනඟමුද ?

නැතහොත් අපි මතකයේ නිවාස ගොඩනඟමුද ?

ස්තූතිය : Jaffna Monitor